Гулисхан Нахбаева: «Өзімнің өмірімді шахматсыз елестей алмаймын»

Соңғы жылдары, орташа жасы 20 жастан сәл жоғары, Қазақстанның шахматтан әйелдер құрама командасы, сенімді ойынды көрсетіп 7 ірі сайыстар тізіміне жиі түседі.  Сонымен, Астанада өткен әлемнің командалық чемпионаты – 2013-те біздің қыздар жетінші болды, ал Дүниежүзілік шахмат олимпиадасында 2014 жылы Норвегияда Тромс қаласында және қытай Чэнду қаласында әлем чемпионатында 2015 жылы алтыншы орынға ие болды.

«Литера» тілші қазақстандық шахматтың жаңа толқынының жарық өкілдерінің бірі Гулисхан Нахбаеваевамен сұхбаттасты және мақты қарсыластарға қарсы тұруға көмектесетін ерекше командалық рұх туралы, әлемдік турнирлерде бірінші тақтада өзіңнің құрама командасына қалай қиын тұру туралы, және шахмат ойнап жақсы табыс алуға болады ма екендігі туралы білді.

— Гулисхан, шахматта жасаған алғашқы қадамдарыңыз туралы қысқаша айтып беріңізші…
— Осы ойынды мен алты жасымнан бастап ойнаймын, шахматқа деген сүйіспеншілікті анам тудырды. Анам өзі күшті шахматшы, спорт шеберіне кандидат, осы күнге дейін шахмат ойнайды. Өкінішке орай, бірқатар себептер салдарынан анам шахмат биіктіктеріне жеткен жоқ, бірақ өзінің балаларын – мені, әпкемді және ағамды шахмат клубына ерта жастан бастап берді. Біреуіміз жақсы деігейде ойнауды қалады. Бәрі ойдағыдай болды, балалық шақтан бағыттады, бұдан әрі шахматқа деген мүдде пайда болды, біраз уақыттан кейін кәсібиге айналды.

— Ірі сайыстарға қай жасыңызда алғашқы рет қатыстыңыз?
— Менің кәсіби жолым 2006 жылдан басталды деп ойлаймын, ол кезде жасым 14-те. Сол кезде республиканың әйелдер арасындағы чемпионатта екінші-үшінші орындарды бөлістім. Осы турнирге біздің бүкіл белгілі шеберлеріміз қатысты — Флюра Хасанова, Мария Сергеева, және басқа мықты ойыншылар. 16 жасымда Азия чемпионы атандым, және сы сәттен бастап мені елдің құрама командасына қатыстыра бастады. Содан кейін кәсіби карьерамда жоғары оқу орнына оқуға түсумен байланысты бір жылдық үзіліс болды, ойынға қайтып келгенде континент чемпионының атағына ие болдым, осы жолы 18 жас санатында. Дүниежүзілік шахмат олимпиадаларында біздің ұлттық командасына 2008 жылдан бастап шығамын.


— Қалай ойлайсыз, неліктен соңғы уақытта ҚР құрама командасының нәтижелері жоғары көтерілді?

— Үш жыл бұрын Ыстамбулда өткен олимпиадада біз 125 қатысушының арасында 12-нші орынға иелендік, біздің жас командамыз үшін бұл өте биік жетістік. Онда біз тттурнннирггге жақсы дайындықпен келдік, соңғы тур алдында озат бестікке кірдік. Шахмат әлемі үшін бұл ойламаған нәрсе болды, көбі бізді читерлер деп ойлады (шахматта бұл термин тыйым салынған компьютерлік технологияларды пайдалануды білдіреі) – Авт.), және бізді міндетті түрде тексеру керек деп айтты. (күледі). Ал біз командадағы жолдас қыздармен барлығғы қолымызда және біз жетекші командалармен лайықты жарыса алатынымызды түсіндік. Командада жаөсы микроклимат қалыптасты, барлығымыз бір бірімізді түсінуге және қолдау көрсетуге тырыстық. Астанада 2013 жылғы әлем чемпионатында жетінші болдық, ал өткен жылы Норвегиядағы олимпиадада Грузия және Армениядағы спортшылалтыншы орынға шықтық. армен тең үпайлар алып бір қадам жоғары көтерілдік. Осы жылы Қытайдағы сәуір айында әлем чемпионатында алтыншы орынға иелендік. Бас бапкері Павел Михайлович Коцур болып табылатын командамыз бұдан жоғары барады және биік жетістіктерді көрсетеді деп ойлаймын.

— Құрама командасы бойынша жолдас қыздарының қайсымен тығыз қатынастарыңыз қалыптасты, сіздерді шахматтан басқа бірдеңе байланыстырады ма?

— Команда — бірлесіп күш салып ғана әрекет жасай алатын тұтас организм ретінде. Бүкіл қыздар жқсы түсінеді – бұл жерже ешқандай реніш және түсініспеушілік болмау тиіс. Біз барлығымыз татумыз, және бұл біздің сәттіліктің маңызды факторларының бірі болып табылады. Мен Мадина Давлетбаевамен тығыз қатынасамыз, екеуіміз де бір маман Григорий Борисович Кимда жаттықтық. Мадинамен бір бірімізді толықтырамыз, шахматтан басқа да ортақ мүдделеріміз бар. Және шахмат тақтасындағы жарыстар қатынастарымызға әсер етпейді.
— Қызық, командада тақталар бойынша үйлестіру қалай өтеді екен? Бірнеше жылдары бойы сіз құрама команда үшін бірінші тақтада жиі ойнадыңыз, бірақ Чэндудағы чемпионатта үшінші тақтада ойнадыңыз және сегізден бес ұпай алып біздің қатысушылар арасында ең жақсы нәтижені көрсеттіңіз…

— Бұл өте қиын сұрақ, және осы жерде біз бапкерге толық сенеміз. Павел Михайлович бізбен жеке сөйлесті және пікірлерді қорытындап шешім қабылдайды. Мысалы, Чэндуда үшінші тақтада ойдауды өзім сұрадым, бұнда 10 қатысушының арасында мен төртінші болдым. Кез келген жағдайда ең бастысы – командалық нәтиже. Бүкіл қыздар жақсы нәтие көрсетуге тырысты. Гульмира Даулетовада төртінші тақтада бес ұпай жинады және әйелдер гроссмейстердің нормасын орындады, Динара Садуакасовада екінші тақтада турнирдің соңында бірнеше өте жақсы партиялар болды. Әрине, құрама командада бірінші тақтада ойнаған на второй доске было несколько очень хороших партий в концовке турнира. Конечно, сложнее всех пришлось Жансае Абдумаликке бәрінен қиын болды. Мен оның күйін өте жақсы түсінемін. Жансаяның қарсыластары әлемдік әйелдер шахматтың көптеген әйгілі өкілдері, тәжірибелі және үлкен шеберлер болды. Бірінші тақтада ойнайтындарға зор психологиялық қысым жасалады. Қандай позицияға ие болатының маңызды емес, бүкілі сеннен жоғары шыққысы келеді, және өзінің маңыздылығын дәлелдегісі келеді. Әрине қиын, бірақ зор тәжірибе аласын.

— Әлемде ерлер және әйелдер арасында ең мықты шахматшылардеп кімді санайсыз? Мысалы, кімнің партияларында үйрендіңіз?

— Мен үшін ұлы шахматшы Гарри Каспаров болып табылады. Ол шахматтың бүкіл кезеңдерінің ең озат талдаушылардың бірі болып табылады деп санаймын. Әйелдер арасында — Юдит Полгар. Оның ойнау әдеті басқалардан ерекше. Бүкіл шахматшылар Юдитке ұқсасқысы келеді, бірақ оның дарыны мен интуициясы – ерешке қабілеті деп ойлаймын.

— Қазіргі уақытта ерлердің көбі сайыстарға дайындалғанда арнайы шахмат бағдарламаларын пайдаланады. Осындай тәжірибені қыздар жиі пайдаланады ма?

— Ерлер тақтада пайда болатын алуан позицияларды неғұрлым терең әрі таңғыықты талдауға тырысады деп ойламын. Иә, олар шахмат бағдарламаларын жиірек паййдаланады, барлық ойын позицияларын компьтерде мұқият зерттейді. Бұл жағдайда әйелдер бұндай нәрселерге жай қарайды. Біз кейде ерлерден көмек сұрайтынымыз да болады, кейбір позициялардың дайын талдауларын сұраймыз. Ерлерге логика қасиетті, әйелдерде эмоция жоғары болады, бұл ойын барысына қатты кедергі жасайды. Біраз уақыттан кейін шахматта жан ұмтылыстарды ұстай білуге болатынды, жеңістерге де, ұтылыстарға ға жай қарау керектігін түсіндім.

— Карьераңыздағы ең жақсы деп қай партияңыды айта аласыз?
— Хорошо помню игру против действующей чемпионки мира китаянки Ыстамбұлдағы Олимпиадада әлем чемпионы қытайлық Хоу Ифаньмен партияны. Ол ойын тең аяқталды, және осы партия командамызға тең нәтиже әкелді, бүкілі бізді ұтылады деп ойлады. Бұл кездесу маған көп нәрсеге үйретті, мен көбімен тең күресе алатынымды түсіндім. Соңғы партиялардан Тромсте олимпиадада француз қызы Мари Себагпен жарыстағы жеңісті белгілеуге болады, ол ерлер арасында гроссмейстер және әлемнің элиталық шахматшылардың бәрә болып табылады. Онымен жарысты жеңіп командамызға жеңіс әкелгенәмәне бақыттымын.
— Кәсіби деңгейде шахмат ойнап жаөсы ақша табуға болады ма?  

— Менің білгенімше ФИДЕ әлемдік рейтингтегі жоғары позицияларда орын алатын 20-30 еркек және 10-15 әйел шахмат ойнап жақсы әрі тұрақты қаржы табыс ала алады. Қалғандарына қолдау қажет. Біреулерде демеушілері бар, басқаларына ергілікті спорт ұйымдары көмектеседі, үшіншілерне туған туыстары көмектеседі. Жалпы айтқанда шахмат сондай ақшалы спорт түрі емес.
— Шахматтан басқа қандай спорт түрлерімен айналысасыз? 

— Мен сондай жанкүйер емеспін шығар, бірақ әнерлеп сырғанау, үлкен теннис, көркем гимнастика, әдемі және эстетикалыұ түрлері ұнайды. Осы спорт түрлерінің өкілдеріне, өнеріне анын салып шығатынан қарауды ұнатамын. Өзім жиі бассейнге баруға тырысамын, бұрын суда жүзуден бірінші разряд алдым. Көп кітап оқимын, әсіресе көркем әдебиеін. Жуырда тұрмысқа шыөтым, енді мен отбасылы адаммын. Бірақ шахматты ешқашан тастамайсыз, өмірімді шахматсыз өлестей алмаймын.